Geiten en schapen dragen ziekteverwekkers bij zich. Van sommige ziekteverwekkers kunnen mensen ook ziek worden. U kunt de kans op ziekte verkleinen. Op deze pagina leest u hoe ziekteverwekkers zich vanaf geiten en schapen verspreiden, wat u kunt doen om de kans op ziekte te verkleinen en welke ziekten geiten en schapen kunnen overdragen.
Zo komen ziekteverwekkers van geiten en schapen bij mensen
Ziekteverwekkers kunnen op verschillende manieren van geiten en schapen bij mensen terechtkomen:
- Via direct contact. Bijvoorbeeld als u een geit of schaap aait of knuffelt.
- Via het speeksel van een geit of schaap. Bijvoorbeeld als het dier uit uw hand eet of uw hand likt.
- Als u in de stal bent bij geiten of schapen.
- Via melk, kaas of vlees van geiten of schapen.
Tips om te voorkomen dat u ziek wordt
- Met deze tips verkleint u de kans dat u ziek wordt door ziekteverwekkers van geiten en schapen:
- Was uw handen met water en zeep:
- na een bezoek aan de (kinder)boerderij;
- nadat u een geit, schaap of lammetje heeft geaaid of geknuffeld;
- nadat een geit of schaap uit uw hand heeft gegeten of uw hand heeft gelikt.
- Eet of drink niet in de buurt van geiten of schapen.
- Trek schone kleren aan nadat u bij geiten, schapen of lammetjes in de wei of stal bent geweest.
- Voorkom contact met urine of mest van geiten en schapen.
Advies bij zwangerschap of zwakke gezondheid
- Bent u zwanger of heeft u een zwakke gezondheid? Vermijd dan het contact met geiten en schapen.
Houd uw geit of schaap gezond
- Heeft u zelf een geit of schaap? Met deze tips verkleint u de kans dat een ziekteverwekker van uw geit of schaap op u wordt overgedragen:
- Ontworm uw geit of schaap regelmatig, zeker jonge dieren.
- Laat uw geit of schaap vaccineren.
- Controleer regelmatig op teken en verwijder deze zo snel mogelijk. Teken zitten bij schapen niet tussen de wol, maar aan de onderkant, bij de oksels en rond de uier.
- Het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren (LICG) weet alles over de gezondheid van huisdieren. Meer weten over de gezondheid van uw geit of schaap? Neem contact op met de dierenarts of kijk op licg.nl.
Ik ben gebeten door een geit of schaap. Wat nu?
Spoel de wond goed uit met lauw water. Neem dezelfde dag nog contact op met de huisarts. De huisarts zal bekijken of u antibiotica nodig heeft om een ontsteking te voorkomen.
Ik heb klachten. Wat nu?
Denkt u dat u ziek bent geworden door contact met geiten of schapen? Of heeft u ernstige of aanhoudende klachten na contact met geiten of schapen? Neem dan altijd contact op met een arts. Vertel dat u contact heeft gehad met geiten of schapen, en wanneer dit was.
Ziekten die mensen van geiten en schapen kunnen krijgen
Geiten en schapen kunnen verschillende ziekten doorgeven. We lichten er vier uit, omdat deze bijvoorbeeld:
- vaak voorkomen;
- mensen ernstig ziek kunnen maken;
- of vrij nieuw zijn in Nederland.
Hoe krijgt iemand ecthyma?
Ecthyma wordt veroorzaakt door een virus. Mensen kunnen de ziekte oplopen door direct contact met een geit of schaap. Bijvoorbeeld door een besmette geit of een besmet schaap te aaien of uit de hand te laten eten. Wie veel met schapen of geiten werkt, heeft meer kans om ecthyma te krijgen. De ziekte komt vooral voor bij jonge geiten en lammetjes. Deze dieren krijgen dan blaasjes en korsten, vooral rond hun bek. Dierenartsen noemen de ziekte daarom vaak ‘zere bekjes’.
Welke klachten passen bij ecthyma?
- Ecthyma begint met blaasjes op de vingers, handen en onderarmen.
- De blaasjes gaan ontsteken. Dit kan veel jeuk of pijn geven.
- Soms krijgt iemand koorts en zwellen de lymfeklieren op.
Hoe kunt u ecthyma voorkomen?
Hebben uw dieren ecthyma/zere bekjes? Houd dan extra rekening met een goede hygiëne:
- Draag handschoenen als u bij de schapen of geiten bent.
- Verwissel uw kleding na contact met de dieren.
- Was uw handen goed met water en zeep na contact met de dieren.
Meestal gaat ecthyma binnen zes weken vanzelf weer over. Heeft u veel last of gaan de klachten niet weg? Neem dan contact op met de huisarts.
Lees meer over ecthyma bij mensen.
Lees meer over ecthyma/zere bekjes bij dieren.
Hoe krijgt iemand cryptosporidiose?
Cryptosporidiose wordt veroorzaakt door een parasiet die in de darmen van verschillende dieren voorkomt, ook bij schapen en geiten. Deze parasiet kan in grote hoeveelheden in de mest zitten. Vooral jonge geiten en lammetjes dragen de parasiet bij zich.
Mensen kunnen besmet worden door:
- contact met mest
- zwemmen in water dat besmet is geraakt met mest
- besmet voedsel
Welke klachten passen bij cryptosporidiose?
Cryptosporidiose kan zonder klachten verlopen. Iemand kan ook acute diarree met darmkrampen krijgen. Vooral kinderen tot 5 jaar en mensen met een verminderde afweer kunnen veel klachten krijgen.
Hoe kunt u cryptosporidiose voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door geiten of schapen.
Bent u erg ziek, gaan de klachten niet weg of maakt u zich zorgen? Neem dan contact op met de huisarts en geef aan dat u contact heeft gehad met geiten, schapen of hun mest.
Lees meer over cryptosporidiose bij mensen.
Lees meer over cryptosporidiose bij dieren.
Hoe krijgt iemand een infectie met STEC?
STEC is een bacterie in de darmen van boerderijdieren, vooral koeien, geiten en schapen. De dieren worden zelf niet ziek, maar kunnen wel mensen besmetten. Bijvoorbeeld door:
- Besmet eten, zoals rauw vlees, kaas van rauwe melk of ongewassen groente.
- Contact met besmette dieren of hun mest. Bijvoorbeeld op een (kinder)boerderij, door dieren te aaien of knuffelen.
Welke klachten passen bij een infectie met STEC?
Niet iedereen wordt ziek van STEC. Als u wel ziek wordt, kunt u last hebben van
- diarree
- soms bloed bij de diarree
- buikkrampen en buikpijn
- braken en misselijkheid
Soms zijn mensen zo ziek door STEC dat ze in het ziekenhuis worden opgenomen.
De tijd tussen het besmet raken en ziek worden is één tot zeven dagen, meestal drie tot vier dagen.
Hoe kunt u een infectie met STEC voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door geiten of schapen.
Een infectie met STEC gaat meestal vanzelf over. Wordt iemand steeds zieker? Overleg dan met de huisarts.
Lees meer over STEC-infecties bij mensen.
Hoe krijgt iemand Q-koorts?
Q-koorts wordt veroorzaakt door een bacterie die vooral bij geiten en schapen voorkomt. De bacterie komt in de lucht als besmette geiten of schapen lammetjes krijgen. Mensen kunnen deze bacterie inademen, waardoor ze Q-koorts kunnen krijgen.
Welke klachten krijg je?
Sommige mensen krijgen helemaal geen klachten. Anderen krijgen griepachtige klachten of soms ernstigere klachten, zoals:
- hoofdpijn
- hoge koorts
- longontsteking
- pijn op de borst
Een deel van de mensen met Q-koorts houdt lange tijd klachten. Zij zijn bijvoorbeeld langdurig moe.
Hoe kunt u Q-koorts voorkomen?
Mensen ademen de Q-koortsbacterie in via de lucht. U kunt besmetting daardoor niet voorkomen.
Er is nu in Nederland geen vaccinatie tegen Q-koorts voor mensen. Bedrijven met melkschapen en melkgeiten zijn wel verplicht om hun dieren te vaccineren. Ook dieren waar publiek bij komt, zoals een kinderboerderij. Hierdoor komen er geen nieuwe Q-koortsbacteriën in de lucht. Het risico om in Nederland Q-koorts te krijgen is nu heel klein.
Bent u zwanger of een hartpatiënt? Of heeft u problemen met uw afweer? Kom dan niet contact met geiten en schapen.
Ga naar de huisarts als u klachten heeft die bij Q-koorts passen.
Lees meer over Q-koorts bij mensen.
Lees meer over Q-koorts bij dieren.
Hoe krijgt iemand brucellose?
Mensen kunnen brucellose krijgen via het speeksel, de urine, de melk of het vruchtwater van een geit of schaap. In Nederland komt deze ziekte niet voor bij geiten en schapen. In landen in Zuid- en Zuidoost-Europa kan het wel voorkomen. Mensen kunnen besmet raken door het eten van rauwe melk of rauwmelkse kaas van geiten of schapen of als een dier bijvoorbeeld hun hand likt.
Welke klachten passen bij brucellose?
- De ziekte begint met (lichte) koorts.
- Daarna krijgt u hoofdpijn en gewrichtsklachten, gaat u zweten en krijgt u last van vermoeidheid.
- Later kunt u een ontsteking aan de blaas, nier, longen en hartkleppen krijgen.
Hoe kunt u brucellose voorkomen?
Pas in het buitenland op met het eten van rauwe melk of rauwmelkse kaas.
Ga bij klachten naar de huisarts. Brucellose is goed te behandelen met antibiotica.
Lees meer over brucellose bij mensen.
Lees meer over brucellose bij dieren.
Hoe krijgt iemand een campylobacter-infectie?
Campylobacter is een bacterie die voorkomt in de darmen van dieren. Geiten of schapen worden meestal zelf niet ziek van deze bacterie.
Mensen kunnen een campylobacter-infectie krijgen door:
- Het eten van onvoldoende verhit vlees.
- Het drinken van rauwe melk.
- Contact met besmette dieren of hun mest.
Welke klachten passen bij een campylobacter-infectie?
De meest voorkomende klachten bij een campylobacter-infectie zijn:
- diarree
- buikpijn en buikkrampen
- vermoeidheid
- koorts
Gemiddeld beginnen de klachten drie dagen na het eten of drinken van besmet voedsel of contact met besmette dieren.
Hoe kunt u een campylobacter-infectie voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door geiten of schapen.
Bent u erg ziek, gaan de klachten niet weg of maakt u zich zorgen? Neem dan contact op met de huisarts. Geef aan dat u contact heeft gehad met geiten of schapen, of producten van rauwe melk heeft gegeten.
Lees meer over campylobacter-infectie bij mensen.
Lees meer over campylobacter-infectie bij dieren.
Hoe krijgt iemand leverbot?
De leverbot is een parasiet die bij veel verschillende dieren voorkomt. De eitjes van de parasiet kunnen met de mest op een weiland komen. Daarna komen de eitjes in poelslakken. Daar worden ze besmettelijk. Mensen kunnen besmet raken door bijvoorbeeld waterkers te eten waar de eitjes op zitten.
Welke klachten passen bij leverbot?
De meest voorkomende klachten van een leverbot-infectie zijn:
- koorts
- buikpijn
- gewichtsverlies
- leverklachten (geelzucht, bloedarmoede)
Hoe kunt u leverbot voorkomen?
Was waterkers goed voor u het eet. Kauw niet op grassprietjes of andere planten in gebieden waar schapen of geiten en poelslakken voorkomen.
Lees meer over leverbot bij mensen.
Lees meer over leverbot bij dieren.
Hoe krijgt iemand een listeria-infectie?
Een listeria-infectie wordt veroorzaakt door de listeria-bacterie. Deze bacterie kan voedsel besmetten, bijvoorbeeld kazen gemaakt van rauwe melk of vleesproducten. De bacterie komt ook voor in dieren, in water en in de grond.
Welke klachten passen bij een listeria-infectie?
Gezonde mensen merken vaak niets van een infectie met de listeria-bacterie of krijgen alleen klachten die lijken op griep. Een listeria-infectie kan voor sommige mensen gevaarlijker zijn, zoals oude mensen of zwangeren. Zij kunnen dan klachten krijgen als:
- hersen(vlies)ontsteking
- bloedvergiftiging
- een miskraam
Hoe kunt u een listeria-infectie voorkomen?
Neem goede hygiënemaatregelen bij het klaarmaken van voedsel. Voor zwangeren en mensen met minder afweer is het belangrijk om bepaalde producten niet te eten.
Lees meer over listeria-infectie bij mensen.
Lees meer over listeria-infectie bij dieren.
Hoe krijgt iemand pseudoschurft?
Pseudoschurft is een besmettelijke huidziekte, veroorzaakt door schurftmijten die bij geiten en schapen in de huid leven. Dit zijn andere schurftmijten dan de mijten die schurft bij mensen veroorzaken. Mensen kunnen pseudoschurft krijgen door direct contact met een dier met schurft, bijvoorbeeld door een geit of schaap te aaien of knuffelen.
Welke klachten passen bij pseudoschurft?
Jeuk die steeds erger wordt is de meest voorkomende klacht. Er ontstaan blaasjes en rode bultjes tussen de vingers, polsen en voeten.
De klachten van pseudoschurft verdwijnen bij mensen vanzelf, de mijten van dieren kunnen zich bij mensen niet voortplanten.
Hoe kunt u pseudoschurft voorkomen?
Heeft u contact gehad met een schaap of geit? Was dan goed uw handen met water en zeep. Zeker als het dier huidafwijkingen heeft.
Ga met dieren met schurft naar de dierenarts.
Hoe krijgt iemand ringworm?
Ringworm is een schimmel. Mensen kunnen deze schimmelinfectie krijgen door de huid van een besmet dier aan te raken. Vaak is aan de vacht van een dier te zien dat deze niet gezond is. Het dier heeft dan kale plekken op de huid met witte schilfers en korstjes.
Welke klachten passen bij ringworm?
De schimmel dringt in de huid en vormt daar roodgekleurde ringen met een iets hogere rand. De plekken gaan vanzelf weer weg, maar dat kan lang duren.
- De randen van de plek kunnen rood worden, gaan schilferen en soms zijn er kleine pukkeltjes te zien.
- Meestal doet de plek geen pijn.
- Soms jeukt het.
- De plekken kunnen overal op het lichaam voorkomen. Ook onder het haar.
Hoe kunt u ringworm voorkomen?
U kunt een aantal dingen doen om de kans op ringworm te verkleinen:
- Krijgt uw huisdier kale plekken in de vacht? Of schuurt het zich veel? Ga dan met uw dier naar de dierenarts.
- Zet, als dat kan, dieren met ringworm in isolatie.
- Gebruik verzorgingsmaterialen, zoals bijvoorbeeld borstels niet voor meerdere dieren.
- Was uw handen met water en zeep na het aanraken van dieren.
- Draag alleen uw eigen kleren, pet, muts of hoofddoek.
- Heeft u of iemand in uw gezin ringworm?
- Ga naar de huisarts voor een behandeling met zalf of pillen.
- Gebruik alleen uw eigen kam en andere spullen voor het haar. Maak kammen, haarborstels en tondeuse na gebruik goed schoon, het liefst met 70% alcohol.
- Neem tafels, stoelleuningen en vloeren af met een natte doek. Maak ze daarna droog.
- Was verkleedkleren en knuffels op 60 graden.
Lees meer over ringworm bij mensen.
Lees meer over ringworm bij dieren.
Hoe krijgt iemand een salmonella-infectie?
Een salmonella-infectie wordt veroorzaakt door de salmonellabacterie. Deze bacterie kan ook bij geiten en schapen voorkomen. Geiten of schapen kunnen soms ook ziek worden van de salmonellabacterie. Mensen kunnen besmet raken door:
- Het eten van onvoldoende verhit vlees.
- Het drinken of eten van producten van rauwe melk.
- Contact met besmette dieren.
Welke klachten passen bij een salmonella-infectie?
De meest voorkomende klachten zijn:
- buikkrampen
- misselijkheid
- braken
- diarree
Soms hebben mensen ook:
- koorts
- hoofdpijn
- spierpijn
De klachten beginnen meestal binnen drie dagen na het eten of drinken van besmet voedsel of contact met besmette dieren.
Hoe kunt u een salmonella-infectie voorkomen?
Volg de algemene hygiëneregels die helpen om niet ziek te worden door geiten of schapen.
Neem contact op met de huisarts als er bloed in de diarree zit, als u hoge koorts heeft of als de diarree na een week niet minder is geworden.
Lees meer over salmonella-infectie bij mensen.
Lees meer over salmonella-infectie bij dieren.
Hoe krijgt iemand toxoplasmose?
Toxoplasmose wordt veroorzaakt door een parasiet die vooral bij katten voorkomt. De eitjes van de parasiet zitten vooral in de poep van jonge katten. Iemand kan de ziekte krijgen door bijvoorbeeld het eten van besmet voedsel of bij het tuinieren. Besmetting via schapen of geiten is ook mogelijk. Als een schaap of geit de eitjes binnenkrijgt, komen de parasieten in het vlees terecht. Mensen kunnen dan besmet raken door rauw of niet goed verhit vlees van een besmet dier te eten.
Welke klachten passen bij toxoplasmose?
Meestal merkt iemand niets van een besmetting met de parasiet die toxoplasmose veroorzaakt. Soms ontstaat moeheid, lusteloosheid of koorts. De klachten kunnen ernstiger zijn bij kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand. Zwangeren lopen risico de parasiet door te geven aan de ongeboren baby.
Hoe kunt u toxoplasmose voorkomen?
- Neem goede hygiënemaatregelen voor het klaarmaken van voedsel.
- Bak vlees goed door. Zeker als u zwanger bent.
- Was uw handen met water en zeep na het tuinieren en na contact met dieren.
Lees meer over toxoplasmose bij mensen.
Lees meer over toxoplasmose bij dieren.
Hoe krijgt iemand tuberculose?
De runder-tbc-bacterie komt vooral voor bij koeien en veroorzaakt tuberculose. Maar de bacterie kan ook geiten en schapen besmetten. Nederland is officieel vrij van rundertuberculose, maar het komt heel af en toe nog wel voor. Als iemand besmet raakt, komt dat meestal door het drinken van rauwe melk van een besmet dier.
Welke klachten passen bij tuberculose?
Het duurt maanden tot jaren voordat iemand klachten krijgt van tuberculose. De meest voorkomende klachten zijn:
- hoesten
- bloed ophoesten
- koorts
- vermoeidheid
- vermagering
- ’s nachts heel erg zweten
Hoe kunt u rundertuberculose voorkomen?
Drink geen rauwe melk.
Heeft u of iemand in het gezin lang klachten die passen bij tuberculose? Neem dan contact op met de huisarts.
Lees meer over tuberculose bij mensen.
Lees meer over tuberculose bij dieren.
Hoe krijgt iemand zoönotische chlamydiose?
Er zijn veel soorten chlamydia-bacteriën. Bij geiten en schapen komt de bacterie Chlamydia abortus voor. Bij geiten en schapen kan deze bacterie miskramen en doodgeboortes veroorzaken. Ook mensen kunnen met deze bacterie besmet raken via besmette dieren of dierlijke materialen. Dit gebeurt bijna nooit.
Welke klachten passen bij zoönotische chlamydiose?
Een besmetting met (chlamydia-abortus) is vooral voor zwangeren een risico. Bij hen kan de bacterie ernstige ziekte veroorzaken. Zij kunnen hoge koorts krijgen, eventueel met longontsteking en leverschade, sepsis als de bacterie in het bloed zit, of het uitvallen van meerdere organen. Soms leidt besmetting tot een miskraam of sterfte van het kind.
Hoe kunt u zoönotische chlamydiose voorkomen?
Voor zwangeren is het belangrijk om geen contact te hebben met herkauwers (koeien, schapen, geiten) in de periode dat zij kalfjes of lammetjes krijgen. Wanneer u helpt bij de geboorte van een kalf, is het verstandig om handschoenen te gebruiken en daarna uw handen goed te wassen en te ontsmetten.
Lees meer over chlamydiose bij dieren.